Een leugentje om bestwil? Dít is waarom we massaal liegen op een cv
We doen allemaal alsof een sollicitatiegesprek een volwassen, professionele uitwisseling is tussen twee partijen die elkaar eerlijk aftasten. In werkelijkheid is het vaak een klein toneelstukje dat wordt opgevoerd. Een spel van strategisch weglaten, nét iets groter maken en hier en daar een randje gladstrijken. Vrijwel niemand stapt een gesprek binnen met het idee: vandaag ga ik eens volledig transparant zijn over mijn zwakke punten. En toch doen we massaal alsof we geschokt zijn wanneer iemand betrapt wordt op een leugen op haar cv...
Liegen op een cv
Universitair docent Sophie van der Zee van de Erasmus School of Economics onderzoekt leugens en bedrog, en zij windt er geen doekjes om. Volgens haar wordt er op grote schaal gesjoemeld tijdens sollicitaties en is liegen op een cv vaak voorkomend. Ai….
Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat 85 procent relevante informatie wegliet tijdens sollicitaties. Nog opvallender is dat 88 procent zelfs informatie verzon om beter over te komen. Een vergelijking van acht wetenschappelijke studies laat zien dat tussen de 17 en 92 procent van de kandidaten zich ‘veel beter voordoet dan gerechtvaardigd was’. Dus of dat leugentje op het cv van een sollicitant wat je ontdekt hebt een toevalligheidje was? Ga er maar van uit van niet!
Van der Zee benadrukt daarbij zelfs dat deze cijfers waarschijnlijk nog hoger liggen. Zij stelt dat mensen oneerlijk gedrag niet graag toegeven. Dat maakt het onderzoek naar liegen bijna ironisch: zelfs in studies over leugens wordt mogelijk niet volledig eerlijk geantwoord.
In een ander onderzoek met nepsollicitatiegesprekken onder bijna afgestudeerden bleken kandidaten gemiddeld twee leugentjes per gesprek te vertellen. Dat betekent dat liegen op een CV niet gaat om een misstap die zo af en toe voorkomt, maar om bijna standaardgedrag.
De kunst van imagomanagement
Sollicitanten liegen volgens Van der Zee op verschillende manieren. De ene kandidaat beweert vloeiend een taal te spreken, terwijl hij of zij nauwelijks een biertje kan bestellen. Een ander bagatelliseert een conflict met een vorige werkgever. Weer iemand anders verzint simpelweg een opleiding of cursus.
Het draait vaak om imagomanagement. Kandidaten willen zich nét iets slimmer, net iets succesvoller of net iets stabieler voordoen dan ze werkelijk zijn. De gedachte daarachter is begrijpelijk: in een competitieve arbeidsmarkt wil niemand achterblijven.
Wat opvallend is, vindt Van der Zee, is dat werkgevers deze informatie lang niet altijd controleren. Diploma’s en cijferlijsten kunnen eenvoudig worden opgevraagd. Binnen universitaire sollicitaties is dat zelfs standaard. Toch laten veel organisaties dit na. Volgens Van der Zee is het risico groot dat mensen in leugens willen geloven wanneer het hen goed uitkomt of wanneer ze graag willen dat iets waar is.
Met andere woorden: ook werkgevers spelen soms gewoon mee in het toneelstuk.
Waarom we onze eigen leugen prima vinden
Interessant is dat we onze eigen leugens vaak zonder enige moeite rechtvaardigen. We vertellen onszelf dat het maar een kleine aanpassing was. Dat iedereen het weleens doet. Maar wanneer iemand anders liegt, reageren we echter minder begripvol. Dan noemen we het manipulatief of zelfs schandalig.
Die dubbele standaard is menselijk, maar niet helemaal onschuldig. Want zodra iemand wordt betrapt, daalt het vertrouwen gigantisch. En vertrouwen is in een werkrelatie natuurlijk cruciaal. Hoe vaker iemand liegt, hoe makkelijker de volgende leugen wordt. De drempel om te liegen zakt dan enorm.
De recente kwestie rondom voormalig D66-lid Sidney Smeets van Berkel, die had gelogen op haar cv, laat zien hoe dun de lijn is tussen vergissing en bewuste manipulatie. Wanneer een cv drie keer wordt aangepast met telkens subtiele wijzigingen, wekt dat de indruk dat het niet om een simpele fout ging. En dat was precies bij haar het geval.
Toch is het belangrijk om te beseffen dat zij niet de enige is. Onderzoek laat zien dat de meeste mensen dagelijks of bijna dagelijks liegen. Vaak gaat het om kleine, sociale leugentjes. Het verschil is alleen dat een leugen op je cv tastbaarder en risicovoller is.
Slechte match, slechtere afloop
Los van de morele discussie is er een praktisch probleem. Liegen op een cv kan leiden tot een mismatch. Wanneer je wordt aangenomen op basis van vaardigheden of ervaring die je in werkelijkheid niet hebt, ontstaat er vroeg of laat frictie. Voor de werkgever betekent dat teleurstelling en extra kosten. Voor de werknemer betekent dat stress, prestatiedruk en het constante risico om door de mand te vallen. Geen gewenste situatie voor beide partijen dus!
Een beetje oppoetsen lijkt misschien onschuldig, want natuurlijk verwacht niemand dat je je eigen tekortkomingen uitvergroot. Maar echte leugens kunnen het vertrouwen ernstig schaden. In sommige sectoren kunnen ze zelfs gevaarlijk uitpakken, bijvoorbeeld wanneer iemand verantwoordelijk is voor veiligheid of gezondheid.
De sollicitatieprocedure is bedoeld om te kijken of er een goede match is tussen kandidaat en organisatie. Wanneer beide partijen dat proces vervormen, ontstaat er een relatie die begint met een barst.
Eerlijkheid duurt het langst, maar werkt beter
De harde waarheid is dat eerlijkheid in sollicitaties soms minder spectaculair oogt. Een cv zonder glinsterend, gouden randje voelt wellicht wat kwetsbaarder. Toch biedt het iets wat geen enkele leugen kan leveren: een duurzame basis.
Misschien moeten we minder verbaasd zijn over het feit dat mensen liegen op een cv. De echte vraag is waarom we een systeem hebben gecreëerd waarin bijna iedereen dat nodig denkt te hebben. Zodra we stoppen met doen alsof perfectie de norm is, wordt eerlijkheid direct minder spannend.
Lees ook: Blijven zitten of doorpakken? Stel déze 5 vragen voordat je een carrièreswitch maakt
Bekijk ook
