Ongelijke rollen door expres dom gedrag? Dít is hoe je weaponized incompetence herkent in je relatie

Weaponized incompetence: expres dom doen

Weaponized incompetence klinkt misschien als een ingewikkelde term, maar het principe is eigenlijk best simpel. Iemand doet alsof hij of zij iets niet kan, zodat een ander het uiteindelijk overneemt. Niet omdat die persoon daadwerkelijk onbekwaam is, maar omdat onbekwaamheid stiekem verdacht handig uitkomt. Ai…

De volgende zinnen vallen perfect onder deze term: ‘Jij doet het toch veel beter’, ‘Ik ben dit gewoon vergeten’ of ‘Je hebt me niet goed uitgelegd hoe het moet’. Ook expres een taak half uitvoeren kan onder weaponized incompetence vallen. De boodschappen zijn bijvoorbeeld gehaald, maar de melk ontbreekt natuurlijk precies wanneer die nodig is. Met het gevolg dat jij de volgende keer zelf wel even op de fiets springt om de benodigdheden voor het avondeten in huis te halen. Dat lijkt zo toch een stuk makkelijker.

Van vaatwasser tot mentale to-dolijst

Het gaat bovendien niet alleen om wie het vuilnis buiten zet. In relaties kan deze dynamiek ook draaien om de minder zichtbare taken. Wie houdt bij wanneer de huur wordt betaald? Wie plant de tandartsafspraken? Of wie weet dat de verjaardag van oma volgende week is? En wie bedenkt uiteindelijk wat er mee moet als jullie op vakantie gaan?

Wanneer één persoon voortdurend moet bedenken, controleren en corrigeren, ontstaat er een ongelijke verdeling. De ander lijkt misschien ‘te helpen’, maar dat is niks meer dan schijn. Eigenlijk ben jij het die de volledige verantwoordelijkheid van vrijwel alle aspecten van de relatie draagt. Daar begint de irritatie vaak pas echt. En terecht ook!

‘Ik kan het gewoon niet’ is weaponized incompetence

Psycholoog Aimee Smrz vertelt aan Lifestance dat weaponized incompetence niet altijd voort hoeft te komen uit pure luiheid of manipulatie. Sommige mensen zijn onzeker, zijn bepaalde taken nooit gewend geweest of zijn in een huishouden opgegroeid waar traditionele rolverdelingen nog de basis waren. Zelfs perfectionisme kan een rol spelen. Als iemand voortdurend kritiek krijgt op hoe hij iets doet, kan die persoon uiteindelijk minder snel zelf initiatief nemen.

Dat maakt het gedrag begrijpelijker, maar niet automatisch eerlijker. Dat verschil zit vooral in wat iemand doet zodra het probleem wordt benoemd. Is je partner bereid om iets te leren en verantwoordelijkheid te nemen? Of wordt ‘ik kan het niet’ iedere keer opnieuw uit de kast getrokken zodra er werk moet worden verzet?

Zo voorkom je dat jij alles gaat dragen

De oplossing voor weaponized incompetence is volgens Smrz niet om elkaar tijdens het koken een cursus huishoudmanagement te geven. Begin liever met een rustig gesprek op een moment dat jullie niet midden in een ruzie zitten.

Zeg bijvoorbeeld niet: ‘Jij helpt echt nooit.’ Daar ga je namelijk niet verder mee komen. Benoem daarom concreet wat er gebeurt en wat dat met je doet. Bijvoorbeeld: ‘Ik merk dat ik steeds degene ben die de meeste huishoudelijke taken regelt en daar raak ik uitgeput van.’

Daarna is het tijd om taken écht te verdelen. En dan niet: ‘Zeg maar wat ik moet doen.’ Dat klinkt behulpzaam, maar zorgt er juist voor dat één persoon de manager blijft. Daar willen we juist vanaf. Spreek liever af wie waarvoor verantwoordelijk is. De één doet de was volledig, de ander regelt de boodschappen. Zonder dat jij eerst een boodschappenlijst, routebeschrijving en gebruiksaanwijzing hoeft te leveren.

Een slechte vaatwasser is geen karaktertrek

Uiteindelijk gaat weaponized incompetence niet over die ene vergeten sok of een verkeerd programma op de wasmachine. Dat kan natuurlijk wel eens een keertje gebeuren. Het gaat over verantwoordelijkheid en respect voor elkaar.

Niemand hoeft alles meteen perfect te kunnen. Een partner mag iets vergeten, iets niet weten of een keer een complete keukenramp veroorzaken. Daar mag je zelfs wel een keertje om lachen met elkaar. Het wordt pas echt problematisch wanneer incompetentie steeds een handige uitweg wordt en jij daardoor structureel meer moet dragen. Een relatie hoort namelijk een samenwerking te zijn en zéker geen project waarbij de ene persoon de ander voortdurend moet managen.

Lees ook: Jurre (25): ‘Weten hoe je ruzie moet maken is belangrijker dan hobby’s delen’