Altijd de rationele denker zijn? Dít is hoe dit je relaties kapotmaakt
Ze noemen je nuchter. Misschien zelfs wel koelbloedig. Altijd degene die nooit heftig reageert in de groepsapp en tijdens een ruzie rustig blijft, terwijl de ander ontploft. Dat klinkt als een compliment, toch? Maar wat als altijd maar die rationele denker zijn toch minder wijs is dan je denkt? Dat als het geen emotionele volwassenheid is, maar gewoon een manier om je gevoel buitenspel te zetten? Dít is hoe altijd rationeel denken je relaties kan ondermijnen.
De rationele denker
In boardrooms en beoordelingsgesprekken is een rationele denker zijn zowat het hoogste goed. Het staat voor slim, stabiel en betrouwbaar. Vooral in de professionele omgevingen wordt het écht gezien als het verschil tussen leiders en volgelingen. Wie zijn emoties onder controle heeft, is sterk. Wie ze laat zien, is kwetsbaar.
Maar hier gaat het dus volledig mis: emotionele beheersing is iets anders dan emotionele onderdrukking. De klassieke stroming van het stoïcisme (rationeel denken inzetten om emotionele veerkracht te bereiken) was nooit bedoeld als een handleiding voor gevoelloosheid. Het draaide enkel om zelfsturing, zodat je kan begrijpen wat je voelt en vervolgens kan kiezen hoe je handelt. Dus níét om je binnenwereld volledig te negeren, omdat die onprofessioneel zou zijn.
Wanneer ratio een schild wordt
Veel high performers – advocaten, artsen, executives, academici – dragen hun rationaliteit als een soort maatpak, strak en indrukwekkend. Ze nemen niets persoonlijk en blijven logisch in conflicten.
Totdat ze op een dag merken dat hun relaties minder stabiel zijn geworden. Dat ze stevig in hun schoenen staan, maar hun gevoel voor empathie is maar matig aanwezig. En ondanks dat ze in de meeste gevallen hun gelijk kunnen halen, blijven ze zich eenzaam voelen.
Wat er dan vaak gebeurt, gaat geleidelijk. Emoties verdwijnen niet zomaar omdat je ze negeert. Je kan het beter zien als een verhuizing van je gevoelens, ze worden starrer of afstandelijker. Maar ze zijn er nog wel. Wat eruitziet als rust, kan in werkelijkheid gewoon onverwerkt verdriet of ingehouden woede zijn.
Je brein is je voor
Emoties vinden al eerder plaats dan bewuste redenering. Je voelt eerst en daarna volgt je gedachtegang. Dus als je denkt dat je puur op logica handelt, is dat vaak niks meer dan een illusie. Je emoties zitten namelijk al in je systeem. Alleen zonder dat jij ze kan herkennen.
En daar zit het gevaar van dit verhaal. Want wanneer je geen toegang hebt tot je eigen emotionele informatie, wordt je oordeel minder scherp, niet andersom. Empathie is geen ruis op de lijn. Het is data waar je wat mee moet. Je krijgt het niet voor niks doorgegeven van je lichaam. Rationaliteit zonder empathie is dus absoluut geen superioriteit – en we zouden moeten stoppen met het wel zo beschouwen ervan.
De schade in relaties door een rationele denker
Op relationeel vlak is de impact van een rationele denker pijnlijk. Partners voelen zich vaak niet gehoord, maar geanalyseerd. Kinderen voelen zich beoordeeld in plaats van begrepen. En collega’s voelen zich eerder gemanaged, dan gezien.
Zinnen als ‘Ik probeer gewoon objectief te blijven’ of ‘Ik kijk hier rationeel naar’ klinken moedig. Maar soms betekenen ze niks meer dan: ik wil niet voelen wat jij voelt. Of erger: jouw emotie past niet in mijn systeem.
Wanneer empathie wordt weggezet als sentimenteel of irrationeel, wordt het makkelijker om afstand te nemen van mensen of bepaalde kwesties. Zo wordt het ongemak gemeden om morele verantwoordelijkheid zo klein mogelijk te houden.
Dat zie je niet alleen gebeuren in relaties, maar ook in systemen. Organisaties die objectiviteit boven alles stellen, kunnen schade rationaliseren met woorden als noodzaak of ‘gewoon’ beleid.
Een rationele denker, maar mét een hart
De oplossing voor de rationele denker is niet om ineens overal en altijd je emoties uit te storten. Het alternatief voor emotionele vermijding is namelijk niet gelijk emotionele chaos.
Echte zelfbeheersing betekent dat je een emotie herkent, benoemt en vervolgens bewust kiest hoe je ermee omgaat. Je kan zo begrijpen dat je bent geraakt, zonder dat je gelijk automatisch uithaalt. Zo kan je grenzen stellen zonder iemand zich kleiner te laten voelen of te ontmenselijken.
Wijsheid is geen koude kunst
De verborgen prijs van altijd een rationele denker willen zijn? Dat ligt hem dan toch echt in relationele diepgang. Altijd alles vanuit een rationele hoek willen benaderen, tast het vermogen om niet alleen correct, maar ook compassievol te handelen volledig aan.
Ware rationaliteit vraagt dus niet om emotionele afstand, maar om emotionele helderheid. Ratio en gevoel zouden met elkaar in gesprek moeten gaan, in plaats van dat de een de ander de mond snoert.
Dus de volgende keer dat je trots zegt: ‘Ik ben gewoon een rationeel persoon’, stel jezelf één vraag: gebruik ik mijn verstand als instrument, of als schild? Want wijsheid is nooit een keuze geweest tussen voelen en denken. Het is juist de kunst om ze samen te laten werken – zonder dat een van de twee de overhand krijgt.
Lees ook: Ben je in déze maand geboren? Dan ben jij ontzettend intelligent
Bekijk ook
