Hard voor gewerkt, maar voelt het toch niet verdiend? Veel vrouwen lijden aan impostorisme
Ze staat voor een zaal met collega’s, presenteert haar onderzoek en krijgt knikkende hoofden en complimenten terug. Op papier is ze het schoolvoorbeeld van succes. Maar toch fluistert er ergens een zacht stemmetje dat het allemaal puur toeval was. Dat ze geluk had en dat iemand zich binnenkort realiseert dat ze hier eigenlijk niet hoort. Dat gevoel blijkt geen uitzondering, maar bijna de norm. Uit nieuw onderzoek blijkt dat een bizar hoog percentage van technisch hoogopgeleide vrouwen zich in meer of mindere mate een impostor voelt in haar gebied van specialisatie. En dat kan tot serieuze gevolgen leiden...
Hoogopgeleide vrouwen
Maar liefst 97,5 procent van de vrouwen in STEM-master- en promotieprogramma’s (dat zijn masters in de richting van Wetenschap, Technologie, Ingenieurswetenschappen en Wiskunde) heeft het gevoel dat zij niet echt thuishoort in haar vakgebied. Het fenomeen heet impostorisme en gaat veel verder dan af en toe een beetje onzeker zijn over je eigen kunnen.
Volgens psycholoog Jiyun Elizabeth Shin draait het om een hardnekkig patroon van zelftwijfel, ondanks overduidelijk bewijs van succes. Zo blijkt uit een recent onderzoek van haar dat vrijwel alle vrouwen in de STEM-programma’s worstelt met impostorisme.
Shin zegt hierover tegen ScienceDaily: “Impostorisme is het gevoel dat je een intellectuele fraudeur bent, zelfs wanneer er sterk bewijs is van succes. Je gelooft dat andere mensen je capaciteiten en intelligentie overschatten, en je bent bang dat je op een dag ontmaskerd wordt als incompetent en onwaardig voor je succes.” Dat is geen incidentele gedachte op een slechte dag, maar een constante stroom van denken dat je goed genoeg bent.
Impostorisme: gewoon geluk gehad
Wat impostorisme zo lastig kan maken, is de manier waarop successen worden geïnterpreteerd. Een beurs winnen voelt dan namelijk niet als erkenning van talent, maar gewoon als een gelukkige toevalstreffer. Een publicatie in een toptijdschrift voelt niet als bewijs van vakmanschap, maar als geluk met de timing.
Het brein zoekt externe verklaringen. Toeval, hulp of een mild beoordelingspanel. Maar nooit wordt er intern gekeken naar het eigen kunnen. Ook als dat ‘kunnen’ er meer dan goed bij zit.
Voor vrouwen in STEM-velden komt daar nog een extra laag bovenop. Deze sectoren zijn al eeuwenlang gedomineerd door mannen. Stereotypes over wie ‘van nature’ technisch of analytisch zou zijn, hangen daar nog altijd in de lucht. Ook al worden ze zelden hardop uitgesproken, toch zijn ze voelbaar. En als jij voortdurend de uitzondering in de ruimte bent, is het moeilijker om je succes volledig aan jezelf te wijden…
De prijs van altijd twijfelen
Impostorisme is geen onschuldige karaktertrek. Shin haar onderzoek laat zien dat het samenhangt met slechtere mentale gezondheid, meer burn-outklachten en een grotere kans dat vrouwen overwegen om te stoppen met hun studie. Dat klinkt heftig, en dat is het ook. Want we hebben het hier niet over studenten die onderpresteren. We hebben het over vrouwen die al door selecties, toelatingen en zware programma’s zijn gekomen. Het zou dan dus niet meer dan gepast zijn als zij ook overtuigd zijn van hun eigen vaardigheden.
Daarbovenop speelt mindset een rol. Een zogenoemde fixed mindset, het idee dat intelligentie vaststaat en niet kan groeien, blijkt samen te hangen met sterkere impostor-gevoelens. Als je gelooft dat talent aangeboren is, voelt elke tegenslag als bewijs dat je nooit goed genoeg was. Wie daarentegen gelooft dat vaardigheden ontwikkeld kunnen worden, kan falen juist zien als onderdeel van groei.
Waarom we hier harder over moeten praten
Wat dit onderzoek vooral blootlegt, is hoe stil deze strijd vaak nog blijft. Veel vrouwen denken dat zij de enigen zijn die zich zo voelen. Die gedachte versterkt het isolement alleen nog maar meer. En dat terwijl bijna iedereen in dezelfde collegezaal met precies dezelfde twijfels rondloopt.
Shin benadrukt dat er meer onderzoek nodig is naar effectieve interventies, maar wijst alvast op het belang van sociale steun. Dat klinkt misschien als een simpele oplossing, maar in een cultuur waarin presteren vaak belangrijker is dan praten, kan dat nog best een uitdaging zijn.
Dit gaat verder dan STEM
Hoewel dit onderzoek zich richt op vrouwen in STEM, voelt het thema pijnlijk herkenbaar voor veel meer vrouwen. In boardrooms, de creatieve sector, de zorg, de media en ga zo nog maar even door. Overal waar vrouwen zich omhoog hebben gewerkt in systemen die niet altijd voor hen zijn ontworpen.
Impostorisme is dus zeker geen individueel falen. Het is vaak een logisch gevolg van structurele ongelijkheid en hardnekkige stereotypen. Misschien is de eerste stap niet nóg harder werken om jezelf te bewijzen, maar het erkennen dat je die plek al lang hebt verdiend. Het is tijd dat we stoppen met geloven dat we simpelweg geluk hadden, en hardop zeggen dat we gewoon megagoed zijn!
Lees ook: Kleine verandering: als je dít doet nemen mensen je vaker serieus
Bekijk ook
