Waarschijnlijk herken je het wel: je opent een webshop gewoon even om te kijken en voor je het weet ligt er een pakketje op de deurmat. Een nieuwe trui, een set kaarsen, een paar nieuwe sneakers of dat ene skincare product waar je echt niet meer zonder kunt. Vervolgens volgt soms wat schuldgevoel, maar dat is eigenlijk nergens voor nodig. Je kunt er namelijk helemaal niets aan doen. Wij leggen uit waarom.
Kopen terwijl je het eigenlijk niet nodig hebt
We zijn geneigd om impulsieve uitgaven te zien als iets dat je kunt voorkomen met een beetje discipline. Sommige mensen zijn nou eenmaal beter met geld dan anderen. Toch wijzen psychologen erop dat menselijk gedrag veel complexer is dan alleen wilskracht of zelfcontrole.
Factoren zoals stress, slaaptekort, hormonen, angst, vermoeidheid en je emotionele toestand hebben allemaal invloed op de keuzes die je maakt. En dus ook op financieel gebied.
Je brein speelt een grotere rol dan je denkt
Wanneer we moe, gestrest of emotioneel uitgeput zijn, werkt ons brein anders dan wanneer we uitgerust en ontspannen zijn. In die situaties zijn we vaak gevoeliger voor directe beloningen en kortetermijnplezier. Dat is niet gek: ons brein is dan namelijk voortdurend op zoek naar manieren om ons beter te laten voelen. En een aankoop kan precies dat bieden: een moment van afleiding, controle, opwinding of comfort.
Het is dan ook niet gek dat veel mensen meer shoppen tijdens periodes van stress, eenzaamheid, verdriet, onrust of een burn-out. Het gaat dan niet per se om de behoefte aan het product zelf, maar om het gevoel dat de aankoop tijdelijk oproept.
De invloed van dopamine
Een belangrijk stofje is dopamine. Deze stof in de hersenen wordt vaak gekoppeld aan beloning, motivatie en verwachting. Het grappige is dat de dopaminepiek vaak al vóór de aankoop ontstaat. Het zoeken, vergelijken, toevoegen aan je winkelmandje en uitkijken naar een pakketje kan een gevoel van enthousiasme geven. Even voelt alles dan lichter, leuker of spannender.
Dat verklaart ook waarom een nieuwe aankoop soms minder bevredigend blijkt zodra het product daadwerkelijk binnen is. Het gevoel waar je brein naar op zoek was, zat vaak in de tijd ervoor en niet in het bezit zelf. Shoppen kan daardoor onbewust een manier worden om met emoties om te gaan. Niet omdat je materialistisch bent, maar omdat je brein gewoon de snelste route zoekt naar een goed gevoel.
Hormonen hebben ook invloed
Voor vrouwen speelt daarnaast nog een andere factor mee: de menstruatiecyclus. Onderzoek wijst uit dat hormonale schommelingen in de dagen vóór de menstruatie invloed kunnen hebben op stemming, impulsiviteit en beloningsgevoeligheid. Met name in de ongeveer tien dagen voorafgaand aan de menstruatie ervaren sommige vrouwen meer behoefte aan directe beloningen of comfort. Dat kan zich uiten in cravings voor bepaald eten, maar dus ook de neiging om spontaan geld uit te geven.
De veranderingen in de niveaus van de hormonen oestrogeen en progesteron kunnen invloed hebben op hoe gevoelig het brein is voor beloningen en emoties. Juist daarom kan het helpen om inzicht te krijgen in je eigen cyclus en patronen. Die bewustwording kan helpen om de aankoop nog even uit te stellen.
Bewustwording is het belangrijkste
Veel mensen geven zichzelf de schuld van hun uitgavenpatroon. Ze noemen zichzelf dan lui, ongedisciplineerd of onverantwoord. Maar steeds meer psychologen benadrukken dat impulsief gedrag vaak samenhangt met wat er van binnen allemaal gebeurt. Een overbelast zenuwstelsel, chronische stress of emotionele uitputting kunnen ervoor zorgen dat je sneller gaat shoppen om snel verlichting te ervaren.
Dat betekent overigens niet dat je geen verantwoordelijkheid hebt voor je keuzes. Maar het betekent wel dat zelfkritiek niet altijd de oplossing is. Je hoeft niet zo streng te zijn voor jezelf. Als je al begrijpt waarom je bepaald gedrag vertoont, ontstaat er de mogelijkheid om eraan te werken. Bewustwording is de meest effectieve manier om je gedrag te veranderen!
Bron: Instagram @hoestprobs
Bekijk ook
